Hardox 500

Hardox, SSAB'ın tescilli aşınmaya dayanıklı çelik markasıdır. 500, hedef Brinell sertlik değerini ifade eder.

Hardox 500'ün yüksek sertliğinin temel kaynağı. 0,248% ile yüksek karbon aralığında; söndürme (quenching) sonrası martenzitik mikroyapı oluşturur.

Oksit giderici ve katı çözelti dayanım artırıcısı. 0,17% galvaniz/kaplama uygulamaları için uygun aralıkta — yüksek Si kaplamalarda sorun yaratabilirdi.

Sertleşebilirliği artırır; söndürme sırasında östenitin martenzite dönüşümünü hızlandırır. CEV hesabında Mn/6 = 0,198 ile büyük pay taşır.

Zararlı empürite. Tane sınırlarında birikerek soğuk kırılganlığa (temper embrittlement) yol açar. 0,007% — P < 0,025% kriteri için mükemmel düzeyde düşük.

Zararlı empürite; MnS kalıntıları oluşturarak tokluğu ve kaynaklanabilirliği bozar. 0,001% — ladle metallurjisi (potan rafinasyonu) ile elde edilen olağanüstü düşük değer. Birincil çelik kalitesinin göstergesidir.

Hardox 500'de sertleşebilirliğe kasıtlı katkı sağlayan önemli alaşım elementidir. Söndürme sırasında östenitin daha derin bir çapraşlı sertleşmesini sağlar.

Tokluk artırıcı. Düşük sıcaklıklarda çentik darbe dayanımını iyileştirir. Bu değer hammadde/hurda kaynaklı iz düzeyinin biraz üzerinde, bilinçli ekleme sınırında.

Sertleşebilirliği artırır ve büyük kesitlerde homojen sertlik dağılımı sağlar. Yüksek sıcaklık dayanımına katkı sağlar. CEV katkısı: Mo/5 = 0,006.

İz düzeyi vanadyum. Tane inceltici ve çökelti sertleştirici olarak bilinir, ancak bu formülasyonda belirleyici rol oynamaz. Sertlik C+Cr+Mo+B ile sağlanmıştır. CEV katkısı: V/5 = 0,002.

Kritik görev: Azotu TiN olarak bağlar ve bor elementinin sertleşebilirlik etkisini korur. Ti olmadan N, BN oluşturarak boru etkisizleştirir. B+Ti kombinasyonu modern Q+T aşınma çeliklerinin temelidir.

Hurda kaynaklı iz düzeyi. Copper embrittlement (bakır kırılganlığı) eşiği >0,20% — bu değer o sınırın 20 katı altında, tamamen zararsız.

Güçlü oksit giderici (killed steel — ölü çelik) ve tane inceltici. Azotu AlN olarak bağlar; yaşlanma direncini artırır ve borun korunmasına yardımcı olur.

İz düzeyi niyobyum — Hardox 500 formülasyonunda belirleyici değil. TM (termomekanik) çeliklerde (Strenx, S700MC) Nb tane inceltmede kritikken, Q+T Hardox'ta bu rol farklı mekanizmalarla sağlanır.

17 ppm bor — Hardox'un sertleşebilirlik reçetesinin gizli silahı. Tane sınırlarında ferrit nükleasyonunu engeller; martenzit oranını dramatik biçimde artırır.

Al (%0,046) ve Ti (%0,010) azotu AlN+TiN olarak bağlamış; serbest N minimize edilmiş. Serbest azot boru etkisizleştirir ve yaşlanmaya (strain aging) yol açar — her ikisi de önlenmiş.

Hardox 500'ün birincil kalite kriteri sertliktir; standart çekme testi (Rp0.2/Rm/A%) uygulanmaz. Brinell sertlik testi ISO 6506-1 standardına göre yapılır.

Sertlik ile yaklaşık çekme dayanımı ilişkisi: HBW 486 → Rm ≈ 1650 MPa (Brinell-Rm dönüşüm tablosundan).

ITG455, SSAB Oxelösund tesisinin kalite kontrol laboratuvarı kodudur. Hardox levhalar Oxelösund'da üretilir ve test edilir. Lab kodu sertifika doğrulamasında referans alınır.

Boyuna (longitudinal) yön — haddeleme yönünde numune alma. Levha ürünlerde Brinell sertlik testi için standart uygulama. Enine (transverse) yöne kıyasla özellikle çekme testlerinde farklılık görülebilir, ancak sertlik ölçümünde yön etkisi sınırlıdır.

Hardox 500, söndürme (quenching) + menevişleme (tempering) ısıl işlemi uygulanmış hâlde teslim edilir. Sertifikadaki "Delivery condition" ifadesi bu Q+T durumunu ifade eder.

CEV = C + Mn/6 + (Ni+Cu)/15 + (Cr+Mo+V)/5

= 0,248 + 1,19/6 + (0,08+0,01)/15 + (0,20+0,03+0,01)/5
= 0,248 + 0,198 + 0,006 + 0,048 = 0,50

Kaynak sonrası soğutmayı yavaşlatmak için battaniye veya yavaş soğutma ortamı kullanılmalıdır. Hızlı soğuma soğuk çatlak (hydrogen cracking) riskini artırır.

EN 10204, metalik malzemelerin muayene belgelerini tanımlayan Avrupa standardıdır. Hardox 500 bu sertifikanın en güvenilir tipiyle belgelenmiştir.

SSAB, Hardox ve Strenx markalı yüksek mukavemetli çeliklerin dünya lideri üreticisidir. Hardox levhalar İsveç'teki Oxelösund tesisinde üretilmektedir.