S690QL ne demek?
S690QL, EN 10025-6 standardına göre üretilen, su verilip temperlenmiş, en az 690 MPa akma dayanımına sahip ve −40 °C’de darbe tokluğu garantili yüksek mukavemetli yapı çeliğidir. Adındaki her harf ve rakam bir özelliği anlatır. Harflere dokunun, her birinin deneyini 3B olarak izleyin.
Bir parçaya dokunun, ilgili deneye gidin.
| Parça | Anlamı | Neyi garanti eder? |
|---|---|---|
| S | Structural steel, yani yapı çeliği | Taşıyıcı konstrüksiyonda kullanılmak üzere üretilir; kaynaklanabilir. |
| 690 | Minimum akma dayanımı, MPa (N/mm²) | 50 mm’ye kadar kalınlıkta en az 690 MPa’ya kadar kalıcı şekil değiştirmez. |
| Q | Quenched and tempered: su verilmiş ve temperlenmiş (ıslah edilmiş) | Yüksek dayanım, alaşım yerine ısıl işlemle elde edilir; ince ve tok bir iç yapı oluşur. |
| L | Low temperature: düşük sıcaklık tokluğu | −40 °C’de Charpy-V darbe deneyinde en az 30 J (boyuna numune). |
S: Yapı çeliği
Avrupa çelik adlandırmasında (EN 10027-1) ilk harf çeliğin kullanım amacını söyler. S, İngilizce structural kelimesinden gelir: köprü, vinç bomu, kamyon şasisi, iş makinesi gibi yük taşıyan yapılarda kullanılan çelik demektir. Aynı sistemde başka harfler başka amaçları gösterir.
S – Yapı çeliği. Taşıyıcı yapılar için. Örnek: S235JR, S355J2, S690QL. Rakam = min. akma dayanımı (MPa).
690: En az 690 MPa akma dayanımı
Rakam, çeliğin akma dayanımının alt sınırıdır. Akma dayanımı, malzemenin yük kalkınca eski hâline dönmeyi bıraktığı, yani kalıcı olarak uzamaya başladığı gerilmedir. 690 MPa, her bir milimetrekareye 690 newton demektir: 1 cm² kesitli bir S690QL çubuk, akmadan yaklaşık 7 ton taşır. Aynı kesitte S355 yaklaşık 3,6 ton taşır.
Numune rengi: mavi = elastik gerilme, sarı = kalıcı (plastik) uzama, kırmızı = boyun verme. Eğriler öğretici amaçla sadeleştirilmiştir; akma değerleri standart minimumu, çekme dayanımı ve uzama tipik değerdir.
Garanti edilen akma değeri plaka kalınlaştıkça azalır, çünkü kalın plakanın çekirdeği su verme sırasında yüzeyi kadar hızlı soğumaz.
| Kalınlık | Min. akma ReH | Çekme Rm | Min. uzama A |
|---|---|---|---|
| 3 – 50 mm | 690 MPa | 770 – 940 MPa | %14 |
| 50 – 100 mm | 650 MPa | 760 – 930 MPa | %14 |
| 100 – 150 mm | 630 MPa | 710 – 900 MPa | %14 |
20 mm S690QL plakada garanti edilen akma dayanımı en az 690 MPa.
Q: Su verilmiş ve temperlenmiş
Q, İngilizce quenched and tempered ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede ıslah edilmiş denir. Plaka önce kızıl hâle gelene kadar ısıtılır, ardından suyla hızla soğutulur (su verme). Bu, çeliği çok sert ama gevrek yapar. Sonra daha düşük bir sıcaklıkta tekrar ısıtılır (temperleme) ve gevreklik giderilir. S690’ın yüksek dayanımı fazla alaşımdan değil bu iki adımlı ısıl işlemden gelir; düşük karbon eşdeğeri sayesinde de iyi kaynaklanır.
Plaka rulolu yolla östenitleme fırınına girer. Başlangıç iç yapısı ferrit + perlit.
Sıcaklıklar tipik değerlerdir; gerçek reçete üreticiye, kalınlığa ve kimyasal bileşime göre değişir. Süreler kısaltılmıştır: gerçekte fırında bekleme onlarca dakika, su verme birkaç saniye sürer. Mikroyapı görüntüleri temsilidir.
Pratik sonuç: Q çeliği 580 °C’nin üzerine tekrar ısıtılmamalıdır. Sıcak şekillendirme veya alevle doğrultma yapılırsa temperleme bozulur ve garanti edilen dayanım kaybolabilir. Kaynakta ısı girdisi ve ön ısıtma üretici önerisine göre seçilir.
L: Düşük sıcaklıkta tokluk
Çelik soğudukça bir noktadan sonra esneyerek değil cam gibi kırılır. Buna sünek-gevrek geçişi denir. L harfi (low temperature), bu geçişin −40 °C’nin altında kaldığını garanti eder. Kanıtı Charpy darbe deneyidir: 10 × 10 × 55 mm çentikli bir numuneye sarkaç vurulur ve kırılırken emdiği enerji jul (J) cinsinden ölçülür. Sarkaç ne kadar az yükselirse numune o kadar çok enerji emmiştir. S690QL için −40 °C’de en az 30 J gerekir.
Sarkacı bırakın.
Enerji eğrileri temsilidir; gerçek değerler her döküm için malzeme sertifikasında (EN 10204 3.1) yazar. Garanti, yalnızca standart sıcaklıkta verilen minimumdur.
| Kalite | Malzeme no. | Darbe deneyi sıcaklığı | Min. enerji (boyuna) |
|---|---|---|---|
| S690Q | 1.8931 | −20 °C | 30 J |
| S690QL | 1.8928 | −40 °C | 30 J |
| S690QL1 | 1.8988 | −60 °C | 30 J |
Kalite adı çözücü
Aynı mantık bütün EN 10025 yapı çeliklerinde geçerlidir. Bir kalite adı yazın, parçalarına ayıralım.
S690QL hakkında sorular
S690QL ne demek?
S yapı çeliği, 690 en az 690 MPa akma dayanımı, Q su verilmiş ve temperlenmiş (ıslah), L düşük sıcaklık tokluğu demektir: −40 °C’de Charpy-V deneyinde en az 30 J.
S690QL ile S690Q arasındaki fark nedir?
Dayanımları aynıdır. Fark darbe deneyi sıcaklığındadır: S690Q −20 °C’de, S690QL −40 °C’de, S690QL1 −60 °C’de en az 30 J tokluk garantisi verir. Soğuk iklimde çalışan vinç ve iş makinelerinde QL veya QL1 tercih edilir.
S690QL’nin ticari muadilleri nelerdir?
Piyasada S690QL sınıfına karşılık gelen ıslah edilmiş yüksek mukavemetli saclar markalarla satılır. Örnekler: Strenx 700 (SSAB), Dillimax 690 (Dillinger), XABO 690 (thyssenkrupp). Markaların alt sınıf harfleri farklıdır; seçerken sertifikadaki darbe sıcaklığının −40 °C olduğunu kontrol edin.
S690QL kaynak yapılabilir mi?
Evet. Islah çeliği olduğu için karbon eşdeğeri düşüktür ve iyi kaynaklanır. Kalınlığa göre ön ısıtma ve sınırlı ısı girdisi gerekir; aşırı ısı girdisi ısıdan etkilenen bölgede dayanımı düşürür.
S690QL nerelerde kullanılır?
Mobil vinç bomları, kaldırma ekipmanı, kamyon ve römork şasileri, iş makinesi kolları, köprü ve çelik konstrüksiyonların yüksek yük alan bölgeleri. Aynı yükü S355’e göre kabaca yarı kesitle taşıdığı için ağırlık tasarrufu sağlar.
S690QL aşınma sacı mıdır?
Hayır. S690QL yük taşımak için tasarlanmış bir yapı çeliğidir; yüzey sertliği aşınma sacları (HB400, HB450, HB500) kadar yüksek değildir. Aşınma için HB sınıfı saclar seçilir.
S690QL’nin yoğunluğu ve ağırlığı nedir?
Yoğunluğu diğer karbon çelikleri gibi yaklaşık 7,85 g/cm³’tür. 1 m² × 10 mm plaka yaklaşık 78,5 kg gelir.
Kaynak: EN 10025-6:2019 Yapı çelikleri – Su verilmiş ve temperlenmiş yüksek akma dayanımlı yassı mamuller; EN 10027-1 Çeliklerin adlandırılması. Bu sayfa eğitim amaçlıdır; tasarımda geçerli değer, ürünün malzeme sertifikasındaki değerdir. · Sacdan Adam Nitelikli Çelik · Son güncelleme: 8 Kasım 2026