Aşınma Sacı Nedir? Türleri ve Seçim Rehberi
Hardox, Brinar, Creusabro, Quard ve Raex — tüm aşınma sacı markalarının teknik karşılaştırması, kullanım alanları ve doğru kalite seçimi rehberi.
Aşınma Sacı Nedir?
Aşınma sacı (wear plate), yüksek sertlik ve darbe dayanımı sağlamak üzere özel ısıl işlem görmüş düşük alaşımlı çelik levhadır. Normal yapı çeliklerinden (ST37, S355 vb.) temel farkı, su verme ve temperleme işlemi ile elde edilen martensitik mikroyapısıdır.
Standart bir ST37 çelik sac yaklaşık 120 HBW sertliğe sahipken, aşınma sacları 370-700 HBW aralığında sertlik sunar. Bu sayede aşınma, darbe ve abrazyon etkilerine karşı 4 ila 8 kat daha uzun ömür sağlar.
Aşınma sacları İngilizce'de wear plate, wear resistant steel, abrasion resistant steel (AR steel) olarak da adlandırılır. Endüstride en bilinen marka Hardox olmakla birlikte, Brinar, Creusabro, Quard ve Raex gibi alternatif markalar da mevcuttur.
Aşınma Sacı Nasıl Üretilir?
Aşınma sacı üretimi temel olarak üç aşamadan oluşur:
- Alaşımlama: Düşük karbon (%0.10-0.30), bor, krom, molibden ve mangan gibi alaşım elementleri kontrollü oranlarda eklenir. Düşük karbon içeriği kaynak kabiliyetini korurken, bor ve krom sertleşebilirliği artırır.
- Su Verme (Quenching): Çelik plaka 900°C üzerine ısıtıldıktan sonra yüksek basınçlı su ile hızla soğutulur. Bu işlem yumuşak östenit fazını sert martensit fazına dönüştürür.
- Temperleme: Su verme sonrası oluşan iç gerilmeleri azaltmak ve tokluğu artırmak için 150-250°C arasında kontrollü ısıtma yapılır.
Sonuç: Yüzeyden çekirdeğe kadar homojen sertlik dağılımına sahip, tok ve işlenebilir bir aşınma çeliği elde edilir.
Aşınma Sacı Markaları
Hardox (SSAB — İsveç)
Dünyanın en yaygın aşınma sacı markasıdır. SSAB tarafından İsveç'te üretilir. Hardox 400, 450, 500, 550, 600 ve Extreme olmak üzere geniş bir ürün yelpazesine sahiptir. Yüzeyden çekirdeğe garantili sertlik (çekirdekte yüzey sertliğinin minimum %90'ı) ile sektörde referans markadır.
| Kalite | Sertlik (HBW) | Akma (MPa) | Çekme (MPa) | Kalınlık (mm) |
|---|---|---|---|---|
| Hardox 400 | 370-430 | ~1000 | ~1250 | 2-130 |
| Hardox 450 | 425-475 | ~1200 | ~1400 | 0.8-160 |
| Hardox 500 | 470-530 | ~1300 | ~1550 | 2-103 |
| Hardox 550 | 525-575 | ~1400 | ~1700 | 8-65 |
| Hardox 600 | 570-640 | ~1650 | ~2000 | 3-65 |
| Hardox Extreme | 650-700 | ~1800 | ~2100 | 8-19 |
Brinar (Salzgitter / Ilsenburger — Almanya)
Alman Salzgitter grubuna bağlı Ilsenburger Grobblech tarafından üretilir. Brinar 400 ve Brinar 500 olmak üzere iki kalitede sunulur. Su verilmiş, düşük alaşımlı bor çeliğidir. İyi kaynak kabiliyeti ve uygun fiyatı ile tercih edilir.
| Kalite | Sertlik (HBW) | Akma (MPa) | Çekme (MPa) | Kalınlık (mm) |
|---|---|---|---|---|
| Brinar 400 | 360-440 | ~1050 | ~1250 | ≤80 |
| Brinar 500 | ~450-540 | ~1050 | ~1250 | ≤60 |
Creusabro (Industeel / ArcelorMittal — Fransa)
ArcelorMittal'in Industeel bölümü tarafından üretilir. En dikkat çekici özelliği kendini sertleştirme (self-hardening) kapasitesidir: Kullanım sırasında yüzey sertliği yaklaşık +70 HBW artar. Darbe ve aşınma kombine yük altında rakiplerinden üstün performans gösterir.
| Kalite | Teslim Sertliği | Çalışma Sertliği | Akma (MPa) | Kalınlık (mm) |
|---|---|---|---|---|
| Creusabro 4800 | 340-400 HBW | 410-470 HBW | ~900 | 5-80 |
| Creusabro 8000 | 430-500 HBW | 500-570 HBW | ~1250 | 5-65 |
Quard (NLMK Clabecq — Belçika)
Belçika merkezli NLMK Clabecq tarafından üretilir. Quard 400, 450 ve 500 kalitelerinde sunulur. Geniş levha genişliği (3100 mm'ye kadar) avantajı sağlar.
| Kalite | Sertlik (HBW) | Akma (MPa) | Çekme (MPa) | Kalınlık (mm) |
|---|---|---|---|---|
| Quard 400 | 370-430 | ~1160 | ~1300 | 4-40 |
| Quard 450 | 420-480 | ~1250 | ~1400 | 3.2-64 |
| Quard 500 | 470-530 | ~1500 | ~1700 | 4-64 |
Raex (SSAB — Finlandiya kökenli)
SSAB'ın eski Ruukki markasından gelen aşınma sacı serisidir. Raex 400, 450 ve 500 kalitelerinde üretilir. Hardox ile aynı üretici grubuna ait olup, farklı üretim tesislerinden temin edilir.
| Kalite | Sertlik (HBW) | Akma (MPa) | Çekme (MPa) | Kalınlık (mm) |
|---|---|---|---|---|
| Raex 400 | 360-440 | ~1000 | ~1250 | 2-80 |
| Raex 450 | 420-500 | ~1200 | ~1450 | 2-80 |
| Raex 500 | 450-540 | ~1250 | ~1600 | 2-80 |
Marka Karşılaştırma Tablosu
Aynı sertlik seviyesindeki markaların karşılaştırması:
~400 HBW Seviyesi
| Marka | Sertlik (HBW) | Akma (MPa) | Kalınlık (mm) | Öne Çıkan Özellik |
|---|---|---|---|---|
| Hardox 400 | 370-430 | ~1000 | 2-130 | En geniş kalınlık aralığı |
| Brinar 400 | 360-440 | ~1050 | ≤80 | Uygun fiyat |
| Quard 400 | 370-430 | ~1160 | 4-40 | Yüksek akma dayanımı |
| Raex 400 | 360-440 | ~1000 | 2-80 | SSAB kalite güvencesi |
| Creusabro 4800 | 340-400 → 410-470* | ~900 | 5-80 | Kendini sertleştirir (+70 HBW) |
* Creusabro değerleri: teslim sertliği → çalışma sertliği
~500 HBW Seviyesi
| Marka | Sertlik (HBW) | Akma (MPa) | Kalınlık (mm) | Öne Çıkan Özellik |
|---|---|---|---|---|
| Hardox 500 | 470-530 | ~1300 | 2-103 | Referans marka, geniş stok |
| Brinar 500 | ~450-540 | ~1050 | ≤60 | Ekonomik alternatif |
| Quard 500 | 470-530 | ~1500 | 4-64 | En yüksek akma dayanımı |
| Raex 500 | 450-540 | ~1250 | 2-80 | Geniş sertlik toleransı |
| Creusabro 8000 | 430-500 → 500-570* | ~1250 | 5-65 | Kendini sertleştirir (+70 HBW) |
550+ HBW: Sadece Hardox
550 HBW ve üzeri sertlik seviyesinde Hardox'un rakibi yoktur. Hardox 550 (525-575 HBW), Hardox 600 (570-640 HBW) ve Hardox Extreme (650-700 HBW) kaliteleri sadece SSAB tarafından üretilmekte olup, en ağır aşınma koşulları için tasarlanmıştır.
Doğru Aşınma Sacı Kalitesi Nasıl Seçilir?
Aşınma sacı seçiminde dikkate alınması gereken temel faktörler:
Hızlı Seçim Rehberi
Kamyon kasa, damper: Hardox 450 veya 500 — en yaygın tercih
Kepçe, kırıcı, konkasör: Hardox 500 veya Creusabro 8000 — yüksek darbe+aşınma
Silo, bunker kaplama: Hardox 400 veya Brinar 400 — ekonomik çözüm
Konveyör bant, şut: Hardox 450 — en iyi fiyat/performans dengesi
Maden elekleri, aşınma plakaları: Hardox 600 veya Extreme — en ağır koşullar
Aşınma Sacı Kullanım Alanları
Aşınma Sacı İşleme Yöntemleri
Kesim
Aşınma sacı üç temel yöntemle kesilebilir:
- Lazer Kesim: En hassas yöntem. Fiber lazer ile 0.5 mm'den 50 mm'ye kadar kesim yapılabilir. Isıdan etkilenen bölge (HAZ) minimumdur, kenar sertliği korunur. Sacdan Adam 30kW fiber lazer ile hizmet vermektedir.
- Plazma Kesim: Orta-kalın saclar için hızlı ve ekonomik çözüm. 6-80 mm kalınlık aralığında etkilidir.
- Oksijen Kesim: Kalın plakalar (50 mm üzeri) için tercih edilir. Kesim sonrası ön ısıtma önerilir.
Büküm
Aşınma sacı abkant pres ile bükülebilir. Minimum büküm yarıçapları:
| Kalite | Min. Büküm Yarıçapı (× kalınlık) |
|---|---|
| Hardox 400 / Brinar 400 | 2.5 - 3.5 × t |
| Hardox 450 / Quard 450 | 3.5 - 5.0 × t |
| Hardox 500 / Brinar 500 | 4.0 - 5.5 × t |
| Hardox 550-600 | 5.0 - 7.0 × t |
Kaynak
Tüm aşınma sacları kaynaklanabilir. Ancak sertlik arttıkça kaynak ön ısıtma sıcaklığı da artar. Düşük hidrojenli elektrot kullanımı ve kontrollü ısı girdisi önemlidir. Kaynak sonrası ısıl işlem (PWHT) genellikle gerekmez.
Sacdan Adam Aşınma Sacı Hizmetleri
Sacdan Adam olarak çeşitli kalınlık ve ebatlarda aşınma sacı stoğu bulunduruyor, kesim ve büküm hizmetleri sunuyoruz:
Sıkça Sorulan Sorular
Aşınma sacı, yüksek sertlik ve darbe dayanımı sağlamak üzere özel ısıl işlem görmüş düşük alaşımlı çelik levhadır. Normal yapı çeliklerine göre 4-8 kat daha uzun ömür sunar. Madencilik, inşaat, taşımacılık ve birçok endüstriyel sektörde aşınma ve abrazyon etkilerine maruz kalan ekipman parçalarında kullanılır.
Hardox (SSAB, İsveç) ve Brinar (Salzgitter, Almanya) benzer sertlik aralıklarına sahip aşınma çelikleridir. Hardox daha geniş ürün yelpazesi (400'den Extreme'e 7+ kalite) ve daha geniş kalınlık aralığı sunar. Brinar 400 ve 500 olmak üzere 2 kalitede üretilir ve genellikle daha uygun fiyatlıdır. Her ikisi de kaynaklanabilir ve bükülebilir.
Creusabro serisi (ArcelorMittal/Industeel), kullanım sırasında yüzey sertliğinin yaklaşık 70 HBW artması özelliğine sahiptir. Örneğin Creusabro 4800 teslim sertliği 340-400 HBW iken çalışma koşullarında 410-470 HBW'ye yükselir. Bu, darbe ve aşınma kombine yük altında rakiplerine göre ekstra dayanıklılık sağlar.
ST37 (S235) yaklaşık 120 HBW sertliğe sahipken, Hardox 450 gibi bir aşınma sacı 425-475 HBW sertliğe sahiptir — yaklaşık 4 kat daha sert. Aynı uygulamada 4-5 kat daha uzun ömür sunar. Daha ince sac kullanarak ağırlık tasarrufu da sağlanır, bu da yakıt ve taşıma maliyetlerini düşürür.
Lazer kesim (ince-orta kalınlık, en hassas), plazma kesim (orta-kalın, hızlı) ve oksijen kesim (kalın plaka) yöntemleri kullanılır. Kesim sonrası kenar sertliği korunur. Sacdan Adam olarak 30kW fiber lazer, plazma ve oksijen kesim hizmetleri sunuyoruz.
Evet, abkant pres ile bükülebilir. Minimum büküm yarıçapı kalite ve kalınlığa göre değişir: Hardox 400 için 2.5-3.5×t, Hardox 450 için 3.5-5.0×t, Hardox 500 için 4.0-5.5×t. Sertlik arttıkça büküm yarıçapı da artar. Sacdan Adam 16 metre kapasiteli abkant pres ile hizmet vermektedir.
Seçim uygulamaya bağlıdır. Damper kasa ve genel aşınma: Hardox 400-450. Kepçe, kırıcı, konkasör: Hardox 500 veya Creusabro 8000. Silo kaplama: Hardox 400 veya Brinar 400. Konveyör: Hardox 450. Maden elekleri, ekstrem koşullar: Hardox 600 veya Extreme.
Marka, kalite (sertlik seviyesi), kalınlık, ebat ve miktara göre değişir. Sertlik arttıkça fiyat da artar. Stoktan teslim fiyat avantajı sağlar. Güncel fiyat bilgisi için WhatsApp üzerinden veya iletişim sayfamızdan bizimle iletişime geçebilirsiniz.
