Kısaca: Hardox® kalitesi seçilirken önce aşınmanın türüne bakılır. Parçada ağırlıklı olarak kayma aşınması varsa sertlik belirleyicidir; yalnız aşınma açısından daha sert sac her zaman daha yumuşak olandan iyi performans gösterir. Parça darbe alıyor, bükülüyor, kaynaklanıyor ya da yapısal yük taşıyorsa tokluk da en az sertlik kadar önemlidir. Bu yüzden aynı makinede bile farklı bölgelere farklı kaliteler önerilir: SSAB, ağır hizmet tipi bir ekskavatör kepçesinde gövde için Hardox 500 Tuf, aşınma şeritleri için Hardox 600, ağız bıçağı için Hardox 450 önerir.
Bu rehberde aşınma türlerini, sertlik ile tokluk arasındaki dengeyi ve kalite seçimini SSAB'nin yayımladığı verilerle anlatıyoruz. İki etkileşimli 3B modelde damper kasasındaki aşınmanın nasıl oluştuğunu ve bir kepçenin hangi bölgesine hangi kalitenin önerildiğini döndürüp inceleyebilirsiniz.
Aşınma türleri: kayma ve darbe
SSAB çelikteki aşınmayı üç ana başlıkta toplar: adhezyon, abrazif aşınma ve yüzey yorulması. SSAB'ye göre damper kasalarında baskın olan iki mekanizma kayma aşınması ve darbeli abrazif aşınmadır:
- Kayma aşınması: Sert ve aşındırıcı taş ya da mineraller sacın üzerinden kayar. Bu mekanizma malzeme kaybına ve deformasyona yol açar. Kepçe ağzında ve aşınma şeritlerinde olduğu gibi kayma yüksek basınç altında olursa aşınma hızı da yüksektir.
- Darbe (darbeli abrazif) aşınma: Büyük ve ağır parçalar sacın üzerine düşer ya da çarpar. Burada sacın ezilmeden ve çatlamadan enerjiyi karşılaması gerekir.
Aşınmanın ne kadar hızlı ilerleyeceği, sacın sertliğinin taşınan malzemenin sertliğine oranına bağlıdır. SSAB'nin WearCalc hesaplayıcısı da göreli aşınma ömrünü sac sertliği, aşınma koşulları ve aşındırıcı malzemenin türüne göre hesaplar.
Sertlik ve tokluk: iki ayrı görev
Sertlik aşınmayı azaltır, çünkü aşındırıcı malzemenin keskin kenarlarının sacın içine batması zorlaşır. Sertlik aynı zamanda akma ve çekme dayanımını yükseltir; yapı şeklini korur, ezilmeye karşı direnç artar.
Tokluk ise sacın bükülmesini, şekillendirilmesini ve kaynaklanmasını çatlamadan mümkün kılar. Sac, atölyede bilerek ya da sahada ağır bir kaya çarparak akma sınırının ötesinde zorlandığında çatlamaya direnir. Yerel bir çatlak oluşursa ilerlemesine de direnir.
Hardox sacların tamamı tüm kesitte sertleştirilmiştir: veri sayfalarına göre çekirdek sertliği en az, garanti edilen en düşük sertliğin %90'ıdır. Sertlik EN ISO 6506-1'e göre Brinell (HBW) olarak, plakada yüzeyin 0,5–3 mm altındaki frezelenmiş yüzeyde ölçülür.
3B model: Damper kasasında darbe ve kayma aşınması
3B model hazırlanıyor…
Darbe
Kasa yüklenirken darbe aşınmasına maruz kalır. Ancak tabana yalnızca birkaç büyük taş doğrudan çarpar; geri kalanlar zaten yüklenmiş taşların üzerine düşer.
Kaynak: SSABKayma
Sert ve aşındırıcı taşlar boşaltma sırasında sacın üzerinden kayar; bu mekanizma malzeme kaybına ve deformasyona yol açar. Damperdeki aşınmanın büyük kısmı bu kaymadan gelir.
Kaynak: SSABEn belirgin aşınma
Taşların çoğunun üzerinden kaydığı kuyruk bölgesinde aşınma en belirgindir. Yalnız aşınma açısından bakıldığında daha sert sac her zaman daha yumuşak olandan iyi performans gösterir.
Kaynak: SSAB
Damper kasasında aşınma nerede oluşur?
SSAB'nin damper tasarım kılavuzuna göre kasa yüklenirken darbe, boşaltılırken kayma aşınmasına uğrar. Yüklemede tabana yalnızca birkaç büyük taş doğrudan çarpar; geri kalanlar zaten yüklenmiş taşların üzerine düşer. Bu yüzden damperdeki aşınmanın büyük kısmı boşaltma sırasındaki kaymadan gelir. Aşınma, taşların çoğunun üzerinden kaydığı kuyruk bölgesinde en belirgindir.
SSAB'ye göre yalnız aşınma açısından bakıldığında daha sert sac her zaman daha yumuşak olandan iyi performans gösterir; kayan taşların aşındırdığı tabanda sertliğin önemi buradan gelir. Ağır ve keskin kaya, büyük hurda ya da demirli beton taşınan kasalarda darbe ve ezilme direnci de gerekir. SSAB Hardox 500 Tuf'u tam bu koşullar için konumlandırır: ağır hizmet tipi damper kasaları, konteynerler ve kepçelerde yapısal malzeme olarak çalışabilecek tokluğa sahiptir.
Hardox kaliteleri: sertlik, tokluk ve göreli ömür
Aşağıdaki değerler SSAB veri sayfalarından ve SSAB'nin Hardox broşüründen alınmıştır. Göreli kayma aşınma ömrü, SSAB'nin WearCalc ile hesapladığı en düşük–en yüksek aralıktır (Hardox 400 = 1). Aynı hesapta yumuşak yapı çeliği 0,2–0,8 aralığındadır. Bu değerler kayma aşınmasına göredir ve darbe ağırlıklı uygulamalara doğrudan taşınmamalıdır.
Kalite | Sertlik, garanti (HBW) | Tipik darbe enerjisi, boyuna Charpy V, −40 °C, 20 mm | Göreli kayma aşınma ömrü (Hardox 400 = 1) | Kalınlık (mm) |
|---|---|---|---|---|
Hardox HiTuf | 310–370 | 95 J (tipik); garanti: 40 J enine | — | 40–160 |
Hardox 400 | 370–430 | 45 J | 1 | 2–130 |
Hardox 450 | 425–475 (≤ 80 mm) | 50 J | 1,1–1,5 | 0,8–160 |
Hardox 500 Tuf | 475–505 | 50 J; garanti: 27 J enine | 1,3–2,1 | 2–38,1 |
Hardox 500 | 470–530 (≤ 32 mm) | 37 J | 1,3–2,1 | 2–103 |
Hardox 550 | 525–575 | 30 J | 1,5–4 | 8–65 |
Hardox 600 | 570–640 (≤ 51 mm) | 20 J | 1,8–8 | 2,5–65 |
Tablo notları:
- Sertlik aralığı kalınlığa göre değişir. Hardox 450'de 80,1–103 mm için 410–475, 103,1–160 mm için 390–475 HBW; Hardox 500'de 32,1–103 mm için 450–540 HBW; Hardox 600'de 51,1–65 mm için 550–640 HBW'dir. 2,5 mm'den ince saclarda sertlik ölçülmez; çekme dayanımından dönüştürülmüş değerdir.
- Tipik darbe değerleri garanti değildir ve 20 mm kalınlık içindir. Hardox 600 (20 J) ve HiTuf (95 J) tipik değerleri SSAB broşüründen, diğerleri veri sayfalarındandır.
- Hardox 500 Tuf'ta enine garanti 3–8 mm için 27 J / −40 °C, 8,1–38,1 mm için 27 J / −20 °C'dir. Hardox HiTuf'ta garanti 40 J / −40 °C'dir (enine, üç deneyin ortalaması).
Tablodaki eğilim açıktır: sertlik arttıkça kayma aşınma ömrü uzar, tipik tokluk azalır. Hardox 500 Tuf bu eğilimin bilinçli istisnasıdır. SSAB'ye göre 500 Tuf, Hardox 450 ile Hardox 500'ün en iyi özelliklerini birleştirir: sertliği 500'e yakın, tipik tokluğu 450 ile aynı (50 J) ve sertlik penceresi dardır (475–505 HBW). Hardox 550 ise SSAB'ye göre Hardox 500'e yakın tokluk sunar; aşınma direncini artırırken çatlama dayanımından ödün vermez.
3B model: Ağır hizmet kepçesinde bölgelere göre Hardox kalitesi
3B model hazırlanıyor…
Görece yüksek aşınma
Aşınma hızı görece yüksektir; yüksek sertlik ve akma dayanımından yararlanır. Büyük parça olduğu için ağırlık azaltmada önemli adaydır: çoğu durumda Hardox 500 Tuf hem kalınlığı hem ağırlığı düşürürken aşınma ömrünü uzatır.
Kaynak: SSABYüksek basınç altında kayma
Yüksek basınç altında kayma aşınmasına uğrar, aşınma hızı yüksektir; bu yüzden yapıdaki en sert sac seçilir. Hardox 600 kullanılan şeritler tek parça değil, küçük parçalara bölünerek yapılmalıdır.
Kaynak: SSABGörece düşük aşınma
Gövde sacı gibi büyük ama aşınması görece düşük parçalardır. Hardox 500 Tuf ile daha ince ve hafif yapılıp yine de daha uzun ömür verir; yan bıçaklar ve alt yan aşınma plakaları dışında ek korumaya genelde gerek yoktur.
Kaynak: SSABYüksek basınç altında kayma + yapıyı koruma
Ağız bıçağı gibi yüksek basınç altında yoğun kayma aşınmasına uğrar; malzemeyi keserken önemli yapısal parçaları da korur. Çok ağır koşullarda cıvatalı yere temas eden parçalarla (GET) korunabilir.
Kaynak: SSABÇok yüksek aşınma
Yan sacları ve alt yan kenarı korur. Malzemeyi verimli kullanmak için yan sacla aynı kalınlık ve kalite önerilir; aşındıkça kepçenin GET parçalarıyla birlikte değiştirilir.
Kaynak: SSABYüksek aşınma + yüksek yapısal kuvvet
Yüksek aşınmayla birlikte yüksek yapısal kuvvete dayanmak zorundadır; ikisini birden karşılamak için Hardox 450 önerilir. Dişler, diş adaptörleri ve dudak koruyucular (GET) ile korunmalıdır. Çok geniş yükleyici kepçelerinde, yüksek yük ve orta noktada sehim riski varsa Hardox HiTuf bir seçenektir.
Kaynak: SSABYapısal yük
Aşınma değil taşıyıcılık önemlidir. Strenx 700 ile kalınlık azaltılıp ağırlık kazanılır; SSAB’nin pratik kuralına göre 20 mm S355 yerine 14 mm Strenx 700 kullanılabilir.
Kaynak: SSAB
Kepçede bölge bölge kalite seçimi
Bir ekskavatör kepçesi, farklı aşınma türlerinin aynı parçada bir araya geldiği iyi bir örnektir. Yukarıdaki 3B modelde her bölge, SSAB'nin ağır hizmet tipi derin kepçe (HD) kılavuzunda önerilen kaliteye göre renklendirilmiştir. Mantık özetle şöyledir:
- Yalnız aşınan, yük taşımayan yerler en sert kaliteyi alır. Aşınma şeritleri yüksek basınç altında kayar; bu yüzden yapıdaki en sert sac olan Hardox 600 önerilir ve şeritler tek parça değil küçük parçalar halinde yapılır.
- Büyük gövde parçalarında ağırlık da hesaba girer. Gövde ve yan saclarda Hardox 500 Tuf ile daha ince sac kullanılıp ömür uzatılabilir.
- Aşınma ile yapısal kuvvetin birleştiği yerde tokluk öne çıkar. Ağız bıçağı için Hardox 450 önerilir ve dişlerle (GET) korunur. Çok geniş yükleyici kepçelerinde, yüksek yük ve sehim riski varsa Hardox HiTuf bir seçenektir.
- Taşıyıcı kirişte aşınma çeliği değil yapı çeliği kullanılır. Üst kirişte Strenx® 700 ile 20 mm S355 yerine 14 mm kullanılabilir.
Aşınma türüne göre hızlı seçim rehberi
Uygulamadaki durum | SSAB'nin konumlandırdığı kalite | Örnek |
|---|---|---|
Orta aşınma; yüksek tokluk, iyi büküm ve kaynak gerekiyor | Hardox 400 | Genel amaçlı aşınan yapılar |
Yüksek aşınma ve yüksek yapısal kuvvet bir arada | Hardox 450 | Kepçe ağız bıçağı |
Kayma ve darbe bir arada; yapısal görev ve ağırlık azaltma | Hardox 500 Tuf | Ağır hizmet damper kasası, kepçe gövdesi ve yan sacları |
Ağır aşınma; sınırlı yapısal performans yeterli | Hardox 500, Hardox 550 | Astar plakaları, ızgara çubukları, aşınma çubukları |
Yüksek basınç altında kayma; en yüksek sertlik | Hardox 600 (parçalı) | Kepçe aşınma şeritleri |
Kalın kesitli yapısal aşınma parçaları | Hardox HiTuf (40–160 mm) | Kalın bıçaklar, yıkım aletleri, ripper |
Seçimi yaparken kalınlık sınırlarını da hesaba katın: Hardox 550 8 mm'den başlar, Hardox 500 Tuf en fazla 38,1 mm'dir, HiTuf ise 40 mm'den başlar. Kesin karar için taşınan malzemenin cinsini, tane boyunu, düşme yüksekliğini ve parçanın taşıdığı yükü birlikte değerlendirmek gerekir. Projeniz için kalite ve kalınlık önerisi almak isterseniz teklif formundan çiziminizi gönderebilirsiniz.
İlgili sayfalar: Hardox nedir? · Hardox 450 · Hardox 500 · Hardox 500 Tuf · Hardox büküm · Hardox kaynak
Stoktaki Hardox 450 plakalar
SacStok'tan canlı · parantez içi stoktaki farklı ebat sayısı
Sık Sorulan Sorular
Daha sert Hardox her zaman daha mı iyidir?
Yalnız aşınma açısından evet: SSAB’ye göre daha sert sac her zaman daha yumuşak olandan iyi performans gösterir. Ancak sertlik arttıkça tokluk genelde düşer; tipik darbe enerjisi Hardox 400’de 45 J iken Hardox 600’de 20 J’dür (−40 °C, 20 mm). Parça darbe alıyor, bükülüyor veya yapısal yük taşıyorsa daha tok bir kalite (Hardox 450 veya 500 Tuf gibi) daha doğru seçim olabilir.
Damper kasasında aşınma en çok nerede olur?
SSAB’nin damper aşınma haritasına göre aşınma, taşların çoğunun üzerinden kaydığı kuyruk bölgesinde en belirgindir. Damperdeki aşınmanın büyük kısmı boşaltma sırasındaki kayma aşınmasından gelir; yüklemede ise tabana yalnızca birkaç büyük taş doğrudan çarpar.
Hardox 500 Tuf ile Hardox 500 arasındaki fark nedir?
Hardox 500 Tuf’un sertlik penceresi daha dardır (475–505 HBW; Hardox 500’de 32 mm’ye kadar 470–530 HBW) ve tipik darbe enerjisi daha yüksektir (−40 °C’de 50 J; Hardox 500’de 37 J). 500 Tuf’ta ayrıca enine 27 J garanti darbe değeri vardır. Buna karşılık Hardox 500 103 mm’ye kadar, 500 Tuf en fazla 38,1 mm kalınlıkta üretilir. SSAB, WearCalc’a göre ikisinin göreli kayma aşınma ömrünü aynı aralıkta (Hardox 400’ün 1,3–2,1 katı) verir.
Göreli aşınma ömrü (1,1–1,5 gibi) ne anlama gelir?
SSAB’nin WearCalc hesaplayıcısıyla bulunan, kayma aşınmasında Hardox 400’e göre beklenen ömür oranıdır. Örneğin Hardox 450 için 1,1–1,5, aynı koşulda Hardox 400’e göre yaklaşık 1,1 ile 1,5 kat ömür demektir. Aralığın genişliği taşınan malzemeye bağlıdır, çünkü aşınma sac sertliğinin aşındırıcı malzemenin sertliğine oranıyla değişir. Değerler darbe ağırlıklı uygulamalar için geçerli değildir.
Çok kalın aşınma parçaları için hangi Hardox kullanılır?
SSAB, 40–160 mm kalınlıkta üretilen Hardox HiTuf’u kalın bıçaklar, yıkım aletleri ve ripper gibi yapısal aşınma parçaları için konumlandırır. Nominal sertliği 350 HBW’dir ve −40 °C’de 40 J garanti darbe enerjisi (enine Charpy V) vardır.
Kaynaklar
Bu makaledeki tüm teknik değerler aşağıdaki SSAB yayınlarından doğrudan okunmuştur (erişim: 3 Kasım 2026). SSAB veri sayfalarını zaman zaman günceller; tasarım ve satın alma için her zaman en güncel veri sayfasını esas alın.
- SSAB veri sayfaları: Hardox 400 (151en, 2023-08-15), Hardox 450 (168en, 2024-10-09), Hardox 500 (152en, 2023-08-16), Hardox 500 Tuf (2069en, 2025-12-15), Hardox 550 (169en, 2019-01-31), Hardox 600 (159en, 2026-06-16), Hardox HiTuf (170en, 2018-06-25)
- SSAB, Hardox wear plate broşürü (154en v5, 2024): göreli kayma aşınma ömrü, tipik darbe değerleri, sertlik ve tokluk
- SSAB, Damper kasalarında aşınma hesabı ve damper aşınma haritası
- SSAB, Ağır hizmet tipi derin kepçe (HD) malzeme seçimi
- SSAB, Hardox ürün programı
Hardox®, Strenx® ve WearCalc SSAB grubunun ticari markalarıdır. Sacdan Adam bu makaledeki bilgileri genel bilgilendirme amacıyla derlemiştir; uygulamaya özel tasarım kararları için SSAB Tech Support veya bir uzman mühendis görüşü alınmalıdır.